Kiedy można ubezwłasnowolnić osobę dorosłą?

Ubezwłasnowolnienie całkowite jest możliwe, gdy osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego lub innego zaburzenia (np. demencji). Ubezwłasnowolnienie częściowe stosuje się, gdy osoba potrzebuje pomocy, ale zachowała częściową zdolność do samodzielnego działania. Postępowanie toczy się przed sądem okręgowym i wymaga opinii biegłego psychiatry.

Kto może zostać opiekunem prawnym?

Opiekunem prawnym ustanawia sąd opiekuńczy — z reguły jest to osoba bliska (małżonek, rodzic, dorosłe dziecko). Jeśli brak odpowiedniej osoby w rodzinie, sąd może wyznaczyć inną osobę lub organizację. Opiekun działa pod kontrolą sądu opiekuńczego i musi uzyskiwać jego zgodę na ważniejsze czynności dotyczące majątku podopiecznego.

Jakie obowiązki ma opiekun prawny?

Opiekun prawny jest zobowiązany do dbania o osobę i majątek podopiecznego, składania sądowi corocznych sprawozdań ze swej działalności oraz uzyskiwania zgody sądu na czynności przekraczające zwykły zarząd (np. sprzedaż nieruchomości, przyjęcie lub odrzucenie spadku). Pomagamy opiekunom w wypełnianiu obowiązków formalnych i bieżącej obsłudze prawnej podopiecznych.

Jak wygląda opieka nad małoletnim po śmierci rodziców?

Jeśli oboje rodzice nie żyją lub zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej, sąd opiekuńczy ustanawia opiekuna dla małoletniego — najczęściej spośród krewnych. Opiekun sprawuje pieczę nad osobą dziecka i zarządza jego majątkiem, działając pod nadzorem sądu. Prowadzimy postępowania o ustanowienie opieki i wspieramy opiekunów w pełnieniu ich roli.

Czy można zakwestionować ubezwłasnowolnienie?

Tak — jeśli odpadła przyczyna ubezwłasnowolnienia (np. nastąpiła poprawa stanu zdrowia), można złożyć wniosek o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia. Wniosek może złożyć sama osoba ubezwłasnowolniona (częściowo), jej opiekun lub kurator, a także prokurator i RPO. Reprezentujemy klientów zarówno w postępowaniach o ubezwłasnowolnienie, jak i w tych o jego uchylenie.

Jak długo trwa postępowanie o ubezwłasnowolnienie?

Czas zależy od sądu, dostępności biegłych i okoliczności sprawy. Postępowanie o ubezwłasnowolnienie zwykle trwa od kilku do kilkunastu miesięcy, a najwięcej czasu pochłania zazwyczaj oczekiwanie na opinię biegłych i wyznaczenie rozprawy. Sprawy o ustanowienie opieki nad małoletnim bywają szybsze. Przygotowanie kompletnego wniosku z dokumentacją medyczną od początku pomaga uniknąć opóźnień, dlatego dbamy o to już na etapie składania pisma.

Kogo sąd wyznaczy na opiekuna lub kuratora i czy można wskazać konkretną osobę?

Sąd opiekuńczy kieruje się dobrem osoby objętej ochroną i w pierwszej kolejności rozważa osoby najbliższe — małżonka, rodziców, dorosłe dzieci. Można we wniosku wskazać proponowanego opiekuna, a sąd bierze tę propozycję pod uwagę. Jeśli w rodzinie nie ma osoby odpowiedniej lub chętnej, sąd może wyznaczyć inną osobę albo skorzystać z kandydatów wskazanych przez ośrodek pomocy społecznej. Opiekunem nie może zostać osoba pozbawiona praw publicznych lub władzy rodzicielskiej ani taka, której interesy są sprzeczne z interesem podopiecznego. Pomagamy przygotować wniosek tak, by wskazać i uzasadnić właściwą kandydaturę.

Z czego opiekun musi rozliczać się przed sądem?

Opiekun działa pod stałym nadzorem sądu opiekuńczego. W terminach wyznaczonych przez sąd, nie rzadziej niż raz w roku, składa sprawozdanie dotyczące osoby podopiecznego oraz rachunki z zarządu jego majątkiem; sąd bada je merytorycznie i rachunkowo i zatwierdza w całości lub części (art. 165–168 KRO). Niezależnie od tego opiekun musi z wyprzedzeniem uzyskać zezwolenie sądu na wszelkie ważniejsze sprawy dotyczące osoby lub majątku podopiecznego — na przykład sprzedaż nieruchomości czy przyjęcie albo odrzucenie spadku (art. 156 KRO, art. 593 KPC). Przygotowujemy sprawozdania i wnioski o zezwolenie, aby obowiązki te były dopełnione w terminie.

Usługi

Opieka nad małoletnimi i ubezwłasnowolnionymi

Z troską prowadzimy sprawy o ubezwłasnowolnienie i ustanowienie opieki lub kurateli, opiekę nad małoletnimi oraz wsparcie opiekunów prawnych pod nadzorem sądu.

Gdy bliska osoba — z powodu choroby, niepełnosprawności lub wieku — nie jest w stanie samodzielnie prowadzić swoich spraw, prawo pozwala ustanowić dla niej opiekę lub kuratelę albo orzec ubezwłasnowolnienie, zawsze pod kontrolą sądu. Pomagamy rodzinom przejść przez te postępowania spokojnie i z poszanowaniem godności osoby, której dotyczą — od oceny sytuacji, przez wniosek do sądu, po pełnienie roli opiekuna.

W skrócie

Rodzaje ubezwłasnowolnienia: Całkowite (art. 13 KC) i częściowe (art. 16 KC)
Sąd właściwy: Sąd okręgowy (ubezwłasnowolnienie); sąd opiekuńczy — wydział rodzinny sądu rejonowego (opieka i kuratela)
Kto może złożyć wniosek: Małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy (art. 545 KPC); wniosek może też złożyć prokurator
Dla kogo opieka, dla kogo kuratela: Opieka — małoletni bez opieki rodziców oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie; kuratela — osoby ubezwłasnowolnione częściowo
Opłata sądowa od wniosku: 100 zł (plus koszt opinii biegłych)
Nadzór sądu nad opiekunem: Coroczne sprawozdania oraz zezwolenie sądu na ważniejsze sprawy (art. 156 KRO)

Reprezentujemy rodziny w postępowaniach o ubezwłasnowolnienie całkowite (art. 13 Kodeksu cywilnego — gdy osoba na skutek choroby psychicznej, niepełnosprawności intelektualnej lub innych zaburzeń, np. zaawansowanej demencji, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem) oraz częściowe (art. 16 KC — gdy osoba pełnoletnia potrzebuje jedynie pomocy w prowadzeniu swoich spraw). Sprawy te rozpoznaje sąd okręgowy, a wniosek może złożyć małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo lub przedstawiciel ustawowy (art. 545 KPC); uprawnienie do złożenia wniosku przysługuje również prokuratorowi. Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie sąd opiekuńczy ustanawia opiekuna, a dla ubezwłasnowolnionej częściowo — kuratora. Prowadzimy także sprawy o uchylenie lub zmianę ubezwłasnowolnienia, gdy ustanie jego przyczyna. Wspieramy również ustanowienie i zmianę opieki nad małoletnimi, w szczególności gdy dziecko zostało osierocone lub rodzice zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej — opiekę ustanawia wówczas sąd opiekuńczy (wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego), zwykle spośród osób najbliższych. Pomagamy opiekunom prawnym i kuratorom wypełniać ich obowiązki pod nadzorem sądu: przygotowujemy coroczne sprawozdania, uzyskujemy zezwolenie sądu opiekuńczego na czynności przekraczające zwykły zarząd majątkiem i na inne ważniejsze sprawy (art. 156 KRO, art. 593 KPC), takie jak sprzedaż nieruchomości czy przyjęcie lub odrzucenie spadku, a także prowadzimy bieżącą obsługę spraw podopiecznych. Na każdym etapie dbamy o to, by prawa i godność osoby objętej ochroną pozostawały w centrum uwagi.

Kiedy warto skorzystać z tej usługi?

Bliska osoba traci zdolność samodzielnego prowadzenia swoich spraw — z powodu demencji, choroby lub poważnego wypadku
Dorosłe dziecko z niepełnosprawnością intelektualną kończy 18 lat i potrzebuje stałej reprezentacji prawnej
Dziecko zostało osierocone lub rodzice nie mogą sprawować władzy rodzicielskiej i trzeba ustanowić opiekuna
Jako opiekun lub kurator potrzebujesz zezwolenia sądu na ważniejszą czynność (np. sprzedaż mieszkania, przyjęcie spadku)
Zbliża się termin złożenia sprawozdania do sądu opiekuńczego i potrzebujesz pomocy w jego przygotowaniu
Ustała przyczyna ubezwłasnowolnienia i chcesz wystąpić o jego uchylenie lub zmianę

Jak przebiega proces?

1
Rozmowa i ocena podstawSpokojnie omawiamy sytuację rodzinną i zdrowotną bliskiej osoby oraz oceniamy, czy zachodzą podstawy do ubezwłasnowolnienia bądź do ustanowienia opieki lub kurateli, i jakie rozwiązanie najlepiej ją chroni.
2
Przygotowanie i złożenie wnioskuSporządzamy wniosek wraz z dokumentacją medyczną i dowodami, a następnie składamy go do właściwego sądu — okręgowego w sprawach o ubezwłasnowolnienie lub opiekuńczego w sprawach o opiekę i kuratelę.
3
Badanie przez biegłychW sprawach o ubezwłasnowolnienie sąd kieruje osobę na badanie przez biegłego psychiatrę, a w razie potrzeby także psychologa lub neurologa, którzy sporządzają opinię o jej stanie.
4
RozprawaReprezentujemy rodzinę na posiedzeniu sądu; w sprawach o ubezwłasnowolnienie udział bierze również prokurator, a sąd w miarę możliwości wysłuchuje osobę, której postępowanie dotyczy.
5
Postanowienie i ustanowienie opiekuna lub kuratoraPo wydaniu orzeczenia sąd opiekuńczy ustanawia opiekuna (przy ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub dla małoletniego) albo kuratora (przy ubezwłasnowolnieniu częściowym); objęcie opieki następuje przez złożenie przyrzeczenia przed sądem opiekuńczym (art. 153 KRO).
6
Bieżące obowiązki i sprawozdawczośćWspieramy opiekuna lub kuratora w pełnieniu funkcji: w składaniu corocznych sprawozdań, uzyskiwaniu zezwoleń sądu na ważniejsze sprawy oraz w bieżącym zarządzaniu majątkiem podopiecznego.

Co będzie potrzebne?

Dane osoby, której ma dotyczyć postępowanie, oraz wnioskodawcy i najbliższej rodziny
Dokumentacja medyczna potwierdzająca stan zdrowia (zaświadczenia, karty leczenia, opinie lekarskie)
Odpisy aktów stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo (np. akt małżeństwa, akt urodzenia)
W sprawach o opiekę nad małoletnim — akt zgonu rodziców lub orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej
Informacje o majątku osoby objętej ochroną, gdy potrzebne jest zezwolenie sądu na czynność majątkową

Zakres usług

Postępowania o ubezwłasnowolnienie (częściowe i całkowite)
Ustanowienie i zmiana opieki nad małoletnimi
Sprawy transgraniczne i w sytuacjach konfliktów rodzinnych
Uzyskiwanie zgód sądu opiekuńczego na czynności przekraczające zwykły zarząd
Zarządzanie majątkiem podopiecznych
Ochrona praw i godności osób wymagających opieki

Najczęściej zadawane pytania

Gotowy omówić swoją sprawę?

Nasi prawnicy są do Twojej dyspozycji w językach: polskim, angielskim, niemieckim, ukraińskim i rosyjskim.

Skonsultuj swoją sprawę