Rewolucja w fundacjach rodzinnych? Rząd planuje głębokie zmiany podatkowe i organizacyjne

Trzy lata od wejścia w życie przepisów o fundacji rodzinnej, Ministerstwo Rozwoju i Technologii opublikowało 12 czerwca 2026 r. kompleksowy przegląd funkcjonowania tej instytucji, przygotowany przy udziale Ministerstwa Finansów. Wraz z publikacją dokumentu ruszyły konsultacje społeczne. Przedstawiony pakiet 25 propozycji zmian wywołał poruszenie wśród przedsiębiorców. Rząd zapowiada walkę z wykorzystywaniem fundacji do agresywnej optymalizacji podatkowej i planuje całkowitą reorganizację modelu podatkowego.

Sukcesja czy agresywna optymalizacja? Dlaczego fiskus chce zmian?

Głównym wnioskiem z rządowego raportu jest oderwanie obecnej praktyki rynkowej od pierwotnego celu ustawy. Fundacja rodzinna miała być narzędziem ułatwiającym międzypokoleniową sukcesję polskich firm. Tymczasem dane za lata 2023–2025 pokazują, że stała się popularnym wehikułem do bieżącego zarządzania efektywnością podatkową.

Skalę zjawiska obrazują liczby:

• fundacje wykazały łącznie ponad 33 mld zł dochodu zwolnionego z CIT — głównie z tytułu uczestnictwa w spółkach i funduszach inwestycyjnych oraz obrotu papierami wartościowymi;
• do budżetu państwa z tytułu CIT wpłynęło w tym czasie łącznie 251 mln zł;
• aż w 44% przypadków krąg fundatorów pokrywa się z kręgiem beneficjentów (często fundator jest jedynym beneficjentem i zachowuje pełną kontrolę operacyjną).

Autorzy przeglądu zaznaczają, że zestawienie tych kwot to kalkulacja kosztu alternatywnego (przy założeniu, że dochody byłyby osiągane poza fundacją przez zwykłych podatników), a nie bezpośredni pomiar uszczuplenia budżetu. Fiskus alarmuje jednak, że dochody są bezterminowo kumulowane w fundacji i nie podlegają bieżącemu opodatkowaniu.

Rewolucja w podatkach: odroczenie CIT zastąpione przez PIT?

Ministerstwo Finansów postuluje odejście od obecnego, podmiotowego zwolnienia fundacji z CIT na rzecz zwolnień przedmiotowych oraz wprowadzenie zróżnicowanych stawek podatku. Najważniejsze koncepcje obejmują:

• Zmiana modelu opodatkowania świadczeń. Najdalej idąca propozycja to przeniesienie ciężaru podatkowego z fundacji na beneficjentów. Zamiast podatku CIT płaconego przez fundację przy wypłacie świadczenia zostałyby objęte podatkiem PIT po stronie beneficjentów, a stawka zależałaby od wartości wypłat w danym roku (z rezygnacją z podziału na grupy pokrewieństwa).
• Podatek od wnoszonych aktywów. Rozważane jest opodatkowanie mienia „pracującego" (np. udziałów, nieruchomości) wnoszonego do fundacji, aby ograniczyć opłacalność szybkich transakcji spekulacyjnych. Zwolnione miałyby być aktywa typowo sukcesyjne (np. dzieła sztuki, metale szlachetne).
• Opodatkowanie działalności komercyjnej. Fiskus chce ściślej kontrolować i opodatkować działalność operacyjną fundacji (np. najem na dużą skalę, finansowanie pożyczkami podmiotów powiązanych).
• Zasada dobrowolności dla obecnych fundacji. Co kluczowe dla obecnych fundatorów, nowy, głęboko zreformowany model podatkowy miałby być obligatoryjny dla fundacji nowo zakładanych, a dobrowolny dla podmiotów już istniejących.

W sferze pilnych działań uszczelniających (tzw. małej korekty) rząd chce powrócić do zawetowanych przez Prezydenta RP przepisów z ustawy z 17 października 2025 r., wprowadzających m.in. 3-letni lock-up na darowane mienie, objęcie fundacji reżimem CFC (zagranicznych spółek kontrolowanych) oraz opodatkowanie krótkoterminowego najmu.

Cyfryzacja i włączenie fundacji do KRS

Obok zmian podatkowych przegląd przynosi długo wyczekiwane, pozytywne propozycje organizacyjne i cywilnoprawne. Odpowiedzią na największą bolączkę fundatorów — wielomiesięczny czas oczekiwania na rejestrację w jedynym w Polsce sądzie w Piotrkowie Trybunalskim — ma być pełna elektronizacja procedur oraz włączenie rejestru fundacji rodzinnych do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS).

Dodatkowo planowane jest:

• doprecyzowanie zasad reprezentacji fundacji w organizacji;
• jasne określenie w przepisach, że świadczenia z fundacji stanowią odrębny majątek beneficjenta (nie wchodzą do wspólności małżeńskiej);
• liberalizacja zasad wnoszenia i transferu nieruchomości rolnych na rzecz bliskich beneficjentów;
• umożliwienie tworzenia dodatkowych, opcjonalnych organów w strukturze fundacji.

Co to oznacza dla biznesu?

Przedstawiony dokument to na razie kierunkowy projekt zmian, wyznaczający oś nadchodzącej dyskusji legislacyjnej. Przedsiębiorcy, którzy planują założenie fundacji rodzinnej lub już z niej korzystają, powinni uważnie śledzić proces legislacyjny. Choć ułatwienia organizacyjne (KRS, elektronizacja) zostaną przyjęte z aprobatą, planowane zaostrzenie i przebudowa systemu podatkowego mogą fundamentalnie zmienić opłacalność i strukturę tego rozwiązania w Polsce.

Jeśli rozważasz fundację rodzinną jako narzędzie sukcesji majątku lub firmy, warto już teraz przeanalizować, czy korzystniejsze będzie założenie jej na obecnych zasadach, czy zaczekanie na ostateczny kształt reformy. Nasi doradcy podatkowi i prawnicy pomagają zaplanować sukcesję z uwzględnieniem obu scenariuszy.

Najczęstsze pytania

Czy fundacje rodzinne stracą zwolnienie z CIT? Według projektu tak — rząd planuje odejść od podmiotowego zwolnienia z CIT na rzecz zwolnień przedmiotowych. Najdalej idąca propozycja przenosi opodatkowanie świadczeń z fundacji na beneficjentów w ramach podatku PIT.

Czy zmiany obejmą fundacje już istniejące? Nowy model podatkowy ma być obligatoryjny dla fundacji nowo zakładanych, a dobrowolny dla już istniejących. Część działań uszczelniających (np. lock-up, reżim CFC) może jednak objąć szerszy krąg podmiotów.

Czy nadal warto zakładać fundację rodzinną? Dla celów sukcesji fundacja pozostaje atrakcyjnym narzędziem, ale opłacalność zależy od ostatecznego kształtu reformy podatkowej. Decyzję warto poprzedzić analizą obu scenariuszy — założenia na obecnych zasadach lub po zmianach.

Kiedy zmiany wejdą w życie? To dopiero kierunkowy projekt skierowany do konsultacji społecznych (12 czerwca 2026 r.). Ostateczny kształt i data wejścia w życie zależą od przebiegu procesu legislacyjnego.